Kishilik jamiyati paydo bo'libdiki, uning taraqqiyot jarayoni hech qachon aloqalarsiz bo'lmagan. Odamlar urug’ jamoalari, qabilalar, elatlar, xalqlar va ularni iqtisodiy va siyosiy jihatdan birlashtirgan mamlakatlar o’rtasida doimo aloqaga ehtiyoj sezilgan. Bu aloqalar tufayli savdo yo’llari paydo bo’lgan. Chunki hech qachon, hech qaysi elat va xalq boshqa xalqlardan uzilib qolgan, o’z holicha yashagan emas, aks holda hech qanday taraqqiyot bo’lmagan bo’lar edi. Savdo yo’llarning paydo bo’lishida xalqlar va davlatlararo aloqalardan kelib chiqqan iqtisodiy, etnik, siyosiy va madaniy ehtiyojlar muhim rol o’ynagan. Eng qadimiy savdo yo’llaridan biri «La’l yo’li» bo’lib, u mil. avv. 3-2 ming yilliklarda vujudga kelgan. Bu savdo yo’li Pomir tog’laridan boshlanib, Eron va Old Osiyo va Misr orqali o’tgan. Qadimda Badahshon (hozirgi Tojikiston hududi)dan qazib olingan la’l toshi (lojuvard) Qadimgi Sharq zargarlari tomonidan yuksak baholangan. Mesopotamiya, Ossuriya podsholari va Misr fir’avnlari o’zlarining saroylari, ibodatxonalarini bezashda aynan Badahshon la’lidan foydalanganlar1. Eron Ahamoniylari sulolasi davri (mil.avv. VI-I