Temirning kashf etilishi va uning insoniyat taraqqiyotiga ta'siri, temir bronza bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan deb o‘tgan, mil.av II ming yillikga oid bo‘lib, taqinchoqlar sifatida ishlatilgan, mil.av I ming yillik boshlarida moddiy madaniyatda temir hukmron mavqega ega bo‘lib oldi, temir meteorit parchalarida uchraydi va eneolit davri odamlari uni diniy qarashlar bilan bog'laganlar