Reja: 1.Biologik mikroorganizmlar ajratish usullari. 2.Fotosintez qiluvchi mikroorganizmlar. 3.Termofil mikrorganizmlardan foydalanish. •Biologik faol mikroorganizmlar yaratish usullari. Mikroblar dunyosi ulug‘ va xilma-xildir. Ularga prokariotlar-bakteriyalar, aktinomitsintlar (shulali zamburug‘lar), rikketsyalar va qisman eukariotlar-achitqi zamburug‘lari (drojji), ipsimon zamburug‘lar, eng sodda jonivorlar (prosteyshie) va suv o‘tlari kiradi. Ularni umumlashtirib turgan xo‘so‘siyatlari kichikligi bo‘lib, ular faqat mikroskop ostida yaqqol ko‘rinadilar. •Hozirgacha mikroorganizmlarning 100 mingdan ko‘proq turlari aniqlagan. Aniqlanmaganlari ham shundan ko‘proq, bo‘lsa ajab emas. Shuncha ko‘p mikroorganizmlardan keraklisini qanday tanlab olish mumkin? Qanday qilib vitaminlar, oqsil moddalari, antibiotiklar, dekstrin, qo‘yingki, bizga kerakli bo‘lgan moddalarni ishlab chiqarish imkoniyatiga ega bo‘lganlarini tanlab olishimiz mumkin?. Bu savollarga javob olish uchun eng avvalo mikroorganizm-larni ajratishni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish zarur. O‘ziga xos joylardan ya'ni yog‘ parchalovchi ferment sintez qiladigan mikroorganizmlarni yog‘ zavod tuproqlaridan; uglevodorod oksidlovchilarni benzin quyish shaxobchalari tuproqlaridan, vinochilikda qo‘l keladigan achitqilarni tok o‘simligidan, kislorodsiz sharoitda (anaerobnыe) sellyuloza parchalovchi va metan hosil qiluvchilarni yirik shoxli hayvonlarning og‘iz bo‘shlig‘idan va h.k. qidirmoq va ajratmoq darkor. Ajratib olingan tajriba nusxalari maxsus tarkibga ega bo‘lgan suyuq ozuqa muhitiga o‘tkaziladi. Bu ozuqa muhitini elektiv ozuqa muhiti deb ataladi. Bu muhit tarkibi va sharoitini tanlab, o‘zgartirish natijasida maxso‘s biotexnologik sharoit uchun zarur bo‘lgan mikroorganizmlar ajratib olinadi. Tanlov olimlariga eng avvalo energiya manbai uglerod azot manbalari, rN, temperatura, bosim va boshqalar kiradi. Masalan, amilaza fermenti ishlab chiqarish muammosini yechish uchun yagona uglerod manbai qilib kraxmal; proteaza fermenti uchun oqsil moddalar; sellyuloza fermenti uchun sellyuloza saqlovchi moddalardan foydalaniladi. Shu tarzda mikroorganizm to‘plamlari (nakopitelnue kulturu) olinadi. Keyingi bosqich toza kulturani (shtamm yoki mikroorganizm deb atash mumkin) ajratish. Buning uchun quyuq ozuqa muhiti ishlatilib, uning yuzasiga, oldingi bosqichdan olingan mikroorganizmlar to‘plami eqiladi. Petri likobchasiga eqilgan mikroorganizmlar alohida alohida to‘plamlar hosil qilib o‘sibchikadilar. Aloxida unib chiqqan to‘plamlar, kayta ekish natijasida toza produtsent (ma'lum FFM sintez qiluvchi mikroblar)kulturasi ajratib olinadi. Kupchilik xollarda bu kultura bir turga mansub mikroorganizmlardan iborat buladi. Mikroorganizmlar tanlashning ikkinchi yuli mikroorganizmlar muzeyi (kolleksiyasi) da bor kultural orasida tanlab olish. Bu xolda mikroorganizmlarning fiziologiyasi va biokimyosini urganish asosida amalga oshiriladi. Masalan, antibiotiklar xosil qiluvchilarni aktinomitsetlar orasidan; gidrolitik fermentlar sintez qiluvchilarni gramm musbat bakteriyalar orasida; etanol hosil qiluvchilarni achitqi zamburug‘lar orasidan axtarmoq lozim bo‘ladi va h.k. Ajratib olingan mikroorganizmlarni maqsadli moddalar (fermentlar, antibiotiklar, vitaminlar va h.k.) sintez qilish xususiyatlari asosiy ko‘rsatkich bo‘lib xizmat qilsada, sanoat mikrobiologiyasi produtsentlarga bir qator qo‘shimcha talablar qo‘yadi.