O’TKAZUVCHI TO’QIMA VA UNING VAZIFALARI XULOSA Oʻtkazuvchi toʻqimalar — oʻsimliklar poyasi (tanasi) boʻylab suv va unda erigan mineral moddalarni ildizdan yer ustki qismlarga va barglarda sintezlanadigan moddalarni oʻsimliklarning boshqa qismlariga oʻtkazuvchi toʻqimalar. Oʻtkazuvchi toʻqimalar har xil shakldagi choʻziq (prozenxima) hujayralardan tuzilgan. Oʻtkazuvchi toʻqimalar mexanik va parenxima toʻqima bilan birga yaxlit yoki bogʻlam boʻlib joylashadi. Oʻtkazuvchi toʻqimalar prokambiy va kambiylsh paydo boʻlib, oʻsimlikning barcha organlarini oʻzaro bogʻlaydigan butun sistemani hosil qiladi. Oʻtkazuvchi toʻqimalar ksilema va floemadan iborat. Ksilema boʻylab, asosan, suv va mineral moddalar, floemadan koʻpincha organik moddalar oʻtadi. Oʻtkazuvchi toʻqimalar faqat yogʻoch naychali oʻsimliklarda mavjud. Kо’pchilik tuban о’simliklarning va suv о’tlarining vegetativ organlarining tuzilishi va bajaradigan vazifalari jihatidan bir-birlaridan kam farq qiladilar. Bu esa ularning yashash muhitining bir xilda ekanligini kо’rsatadi. Lekin quriqlikda yashayotgan yuksak oʻsimliklarning organlari hujayralarini kelib chiqishi, tuzilishi va vazifasi jihatidan turli tumandirlar. Bu turli tumanlik yuksak о’simliklarning tarixiy taraqqiyoti jarayonida turli ekologik (havo, tuproq v.b.) sharoitga moslashish natijasida kelib chiqqan va mustahkamlangandir. Embrion boshlang’ich rivojlanish davrida xamma hujayralarda boʻlinish ketadi. Lekin keyinchalik hujayraning oʻsish va rivojlanishi, koʻpayishi hisobiga hujayralrning boʻlinishi oʻsimlikning maxsus qisimlarida kamayadi, embrional toʻqimalar kam diferensiasiyaga uchrab bо’linish xususiyatini saqlab qoladi. Bu embrional tо’qimalar voyaga yetgan oʻsimliklarda meristema deyiladi. Hujayra bolinishi nafaqat meristemalarda balki boshqa toʻqimalarda ham roʻy berishi mumkin, masalan: ozak poʻstlog’ida va yosh osimliklarning nay tolali toʻqimalarinig rivojllanishida. Meristema yana tinim fazasi davrida uchrashi mumkin, masalan: koʻp yillik oʻsimliklar ma’lum mavsumda – tinim davridagi uchku kurtaklarida, xatto oʻsimlikning aktiv fazasida ham o’sish jaroyonida va hujayraning morfo fiziologik spesializasiya davridagi hosil qiluvchi meristemalar differensiativ dib nomlanadi. O'simliklarda oziq-ovqat mahsulotlarini olishning toʻg'ri va samarali amalga oshirish, oʻsishi va rivojlanishi uchun juda muhim jarayonidir. Shu nuqtai nazardan, oʻtkazuvchi nay bog'lamlarining tuzilishi, turlari va kelib chiqishi o'simlik anatomiyasi va fiziologiyasida muhim kasb etadi. Ushbu bobda oʻtkazuvchi nay toʻlali boʻylamlarning tuzilishi, paydo boʻlish mexanizmlari va turli o'simlik omillarida yuzaga kelgan muammolar koʻrib chiqildi. boshqa, oʻtkazuvchi naylarning asosiy turlari — kollateral, bikollateral, konsentrik va radial bog'lamlar haqida tahlil xulosa. Bu turlarning biri oʻziga xos tuzilishga ega bo'lib, o'simlikning ekologik moslashuvi va evolyutsion yo'nalishini aks ettiradi. dan, uzilishlar kollateral oʻtkazuvchi nay-tola bog'lamlari alohida oʻrganildi. Bu bog'lamlar koʻproq bir yillik oʻsimliklarda, ayniqsa oʻtsimon oʻsimliklarda uchrab, hujjat kambiy qavati bo'lmagani tufayli ikkilamchi oʻsish kuzatilmaydi. Bu esa ushlab turadigan bog'lamlarning o'ziga xos anatomik va foydalanish xususiyatiga ega bo'lishi. Umuman olganda, oʻtkazuvchi nay bog'lamlarining kelib chiqishi va tuzilma-tiplari haqidagi ma'lumotlar oʻsimliklarning hayot hosil qilish chuqur anglash, ularga amaliy yordam toʻg'ridan-toʻg'ri tasniflash va yetishtirishda muhim narsa ega.