PO‘STLOQ_TUZILISHI_VA_RIVOJLANISHI XULOSA O‘simliklar to‘qimalarining tashqi va ichki himoyasi, ekologik sharoitlarga moslashuvi, suv va gaz almashinuvi kabi muhim fiziologik jarayonlarda suberin markaziy rol o‘ynaydi. Kurs ishida o‘rganilganidek, suberin bu - o‘simlik hujayra devorida polimer ko‘rinishida yig‘iladigan gidrofob modda bo‘lib, asosan periderma, endoderma, eksoderma va kork to‘qimalarida uchraydi. U po‘stloqning rivojlanishida, ayniqsa ikkilamchi o‘sish bosqichida fellema hosil bo‘lishi bilan bog‘liq holda muhim ahamiyat kasb etadi. Suberinning hujayra devorida hosil bo‘lishi biologik jihatdan murakkab, genetik jihatdan boshqariladigan jarayon bo‘lib, u lipidlar, fenollar va boshqa moddalar ishtirokida amalga oshadi. Bu jarayon o‘simliklarda himoya funksiyalarini kuchaytiradi, xususan: - Biotik omillarga (mikroorganizmlar, zararli hasharotlar) qarshi barer hosil qiladi; - Abiotik stress (qurg‘oqchilik, sho‘rlanish, toksik moddalarga) qarshi chidamlilikni oshiradi; - Suv bug‘lanishini kamaytirib, o‘simlikni qurib qolishdan saqlaydi; - Ionlar va gazlar almashinuvini tartibga soladi. Po‘stloqning hosil bo‘lishida suberinning qatnashuvi bu strukturaning himoya qavati sifatida shakllanishini ta’minlaydi. Ayniqsa periderma tarkibidagi fellogen, fellema va felloderma qatlamlari orqali suberin intensiv tarzda ajralib chiqadi va po‘stloqni tashqi ta’sirlardan ishonchli himoya qiladi. Yevropa va Amerika olimlari, xususan Bernards (2002), Franke & Schreiber (2007), Kolattukudy (2001) kabi tadqiqotchilar tomonidan suberin biologiyasi chuqur o‘rganilgan bo‘lib, bu ilmiy ishlanmalar asosida O‘zbekistonda ham qurg‘oqchil mintaqalarda o‘suvchi o‘simliklarda suberin qatlamining adaptatsion ahamiyati bo‘yicha izlanishlar olib borilmoqda. O‘simliklarning ikkilamchi o‘sish jarayonida yuzaga keladigan postloq va suberin moddalari biologik hamda ekologik nuqtayi nazardan muhim ahamiyatga ega. Suberinizatsiya – bu o‘simlik to‘qimalarining tashqi ta’sirlarga moslashuvi, himoyalanishi va hayotiylikni saqlab qolishidagi markaziy jarayonlardan biridir. Po‘stloq tuzilmasi va tarkibi o‘simliklarning yashash muhiti, ekologik sharoitlari, fiziologik holatlari bilan chambarchas bog‘liq. Mazkur kurs ishi natijalariga asoslanib aytish mumkinki, suberin nafaqat passiv himoya elementi, balki o‘simlikning moslashuvchanlik, yashovchanlik va ekologik barqarorlikni ta’minlovchi strategik komponentidir. Kelgusida ushbu moddaning biosintezi, genetik nazorati va amaliy qishloq xo‘jaligida qo‘llanilishi bo‘yicha tadqiqotlar olib borilishi dolzarb hisoblanadi.