Kognitiv radio tarmoqlarda operativ boshqarish va muvofiqlashtirish asosan MAC (Media Access Control) sathi dasodir bo'lganligi sababli, samarali MAC protokolini tanlash har qanday kognitiv aloqa tarmoqini qurish uchun asosiy talablar bo'lib qolmoqda. Ushbu maqolada bugungi kunda kognitiv tarmoqlar uchun eng qo'llaniladigan bir nechta MAC sathi protokollarini tahlil qilamiz. Makalada kognitiv tarmoqlarda MAC sathidagi protokollar fizik sathdan signalni aniqlash yoki signal yo'qligi haqidagi axborotlarni hisobga olgan holda RChS (Radio chastota spektri) ning vaqtincha bo'sh kanalini/kanallarini tanib olish muammosini hal qilish uchun ishlatiladi. Boshqa tomonga, MAC darajasi tarmoq sathiga mavjud kanallar ro'yxatini uzatish orqali optimal uzatish marshrutinini aniqlash imkonini beradi. Shinidan so'ng, kognitiv aloqa tarmoqining tarmoq sathi MAC sathiga aloqa seansini tashkil qilish uchun QoS (Quality of Service - Xizmat ko'rsatish sifati) nuqtai nazaridan qaysi kanal mos kelishi haqida ma'lumotni yetkazish imkonini beradi. Ushbu yondashuv kognitiv aloqa tarmoqining heterogen kop bog'lanishli uzoq vaqtli ma'lumotlarni uzatish sifatini yaxshilaydi. CSMA/CA protokoli (Carrier-Sense Multiple Access with Collision Avoidance - Kolliziyani oldini olish bilan tashuvchini sezishlik o'q kirish kirishni 4 bosqichga ajratadi: kuzatish, rejala...