O‘ZBЕKISTON RESPUBLIKASIOLIY TA’LIM FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI DAVLAT BYUDJETINING TUZILISHI Mavzusiga Kurs ishi Mundarija KIRISH.......................................................................................... 3 Mahsulot ishlab chiqarish hajmi va uni belgilovchi omillar........... 6 Narx shakllanishi va unga ta’sir etuvchi omillar........................... 10 Taklif va talab o’zgarishlarining mahsulot hajmi va narxga ta’siri 15 O’zbekiston iqtisodiyotida mahsulot ishlab chiqarish hajmi va narx shakllanishining xususiyatlari................................................................ 20 Milliy iqtisodiyotda ishlab chiqarish va narx shakllanishining kelajakdagi tendensiyalari...................................................................... 25 XULOSA..................................................................................... 30 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR...................................... 31 KIRISH Kurs ishining dolzarbligi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiy o‘sishni ta’minlashning muhim omillaridan biri bu – yangi ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish va mavjudlarini modernizatsiya qilishdir. Raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarish, ichki va tashqi bozorlarda talabga ega bo‘lish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va sanoat salohiyatini oshirish bevosita ishlab chiqarish quvvatlarining samaradorligiga bog‘liqdir. Bugungi globallashuv va texnologik yangilanishlar sharoitida har bir davlat o‘z iqtisodiyotini barqaror rivojlantirishga intiladi. O‘zbekiston Respublikasida ham so‘nggi yillarda yangi ishlab chiqarish quvvatlarini ishga tushirish orqali sanoat tarmoqlarining o‘sishi, hududiy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish va eksport salohiyatining kengayishi kuzatilmoqda. Ayniqsa, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlariga yaratilayotgan qulay sharoitlar natijasida innovatsion texnologiyalarga asoslangan ishlab chiqarish korxonalari soni ortmoqda. Shu nuqtai nazardan, yangi ishlab chiqarish quvvatlarini ishga tushirish nafaqat sanoatning rivojlanishiga, balki butun iqtisodiy tizimning o‘sish sur’atlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Mavzuning dolzarbligi aynan shundaki, u zamonaviy iqtisodiyotda investitsiyalarning samaradorligi, ishbilarmonlik muhiti, resurslardan foydalanish darajasi va hududiy tenglik kabi dolzarb muammolarni o‘rganishga imkon yaratadi. Kurs ishining maqsadi. Ushbu kurs ishining maqsadi yangi ishlab chiqarish quvvatlarini ishga tushirish jarayonining iqtisodiy o‘sishga ta’sirini o‘rganish, ularning milliy iqtisodiyot rivojidagi o‘rni va ahamiyatini tahlil qilishdan iborat. Ishlab chiqarish quvvatlarining zamonaviy iqtisodiy sharoitda qanday funksiyalarni bajarishi, ular orqali yangi ish o‘rinlari yaratish, mahsulot tannarxini kamaytirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va iqtisodiy samaradorlikni oshirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, O‘zbekiston misolida yangi ishlab chiqarish quvvatlarining joriy etilishi natijasida yuzaga kelgan ijobiy o‘zgarishlar va mavjud muammolar o‘rganiladi, ularni bartaraf etish bo‘yicha tegishli taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi. Kurs ishining vazifalari quyidagilardan iborat: yangi ishlab chiqarish quvvatlari tushunchasining iqtisodiy mohiyatini ochib berish; ishlab chiqarish quvvatlarining iqtisodiy o‘sish bilan bog‘liqligini nazariy jihatdan asoslash; ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish va modernizatsiya qilishning milliy iqtisodiyotdagi rolini tahlil qilish; O‘zbekiston misolida yangi ishlab chiqarish quvvatlarining ishga tushirilishi va ularning iqtisodiy samaradorligini baholash; bu jarayonda yuzaga kelayotgan muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqish.Kurs ishining obyekti iqtisodiyotning real sektori, ayniqsa sanoat tarmoqlari doirasida yangi ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish, ularni ishga tushirish va ekspluatatsiya qilish jarayonida yuzaga keladigan iqtisodiy munosabatlar majmuasidir. Ushbu munosabatlar investitsiya jarayonlari, ishlab chiqarish samaradorligi, resurslardan foydalanish darajasi, texnologik modernizatsiya, ish o‘rinlari yaratish va raqobatbardoshlikni oshirish kabi omillar bilan chambarchas bog‘liq. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida sanoatni modernizatsiya qilish, import o‘rnini bosuvchi va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish kabi ustuvor yo‘nalishlar ushbu kurs ishining asosiy kuzatuv obyektini tashkil etadi. Kurs ishining predmeti yangi ishlab chiqarish quvvatlarini shakllantirish, ularni ishga tushirish va samarali faoliyat yuritishini ta’minlash orqali iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish mexanizmlaridir. Bu jarayonda ishlab chiqarish quvvatlarining iqtisodiy samaradorligi, ularning milliy iqtisodiyotga ta’siri, investitsiyalarni jalb qilish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va sanoat tarmoqlarini rivojlantirishdagi o‘rni asosiy tahlil ob’ektiga aylanishi kurs ishining asosiy yo‘nalishini tashkil etadi.Kurs ishining tuzilishi va tarkibi. Kurs ishi tarkiban kirish, asosiy qismda 5 ta reja, xulosa va foydalanilgan adabiyiotlar ro’yxatidan iborat. Mavzuning mazmunini yoritishda statistik ma’lumotlar o’rin olgan bo’lib kurs ishining umumiy hajmi 32 betdan iborat.