JISMONIY TARBIYADA TA'LIM USLUBLARI JISMONIY TARBIYADA TA'LIM USLUBLARI MUNDARIJA: Kirish…………………………………………………………………….……….3 I BOB JISMONIY TARBIYA NAZARIYASI TA’LIMI USLUBLARI….…5 1.1. Jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi fanining maqsad va vazifalari…....5 1.2. Jismoniy tarbiya nazariyasining rivojlanish davrlari………….…….……..10 II BOB ILMIY TADQIQOT JARAYONIDA TAJRIBALAR O’TQAZISH UMUMIY TAVSIFI………………………………………………….…………13 2.1. Jismoniy tarbiya nazariyasini boshqa fanlar bilan bog’liqligi.…………….. 13 2.2. Jismoniy tarbiya nazariyasining ilmiy – tadqiqot usuliyatlari…….………15 Xulosa………………………………………………………………….…...........21 Adabiyotlar ro’yxati…………………………………………………..……….22 KIRISH Sport va jismoniy tarbiya bo'yicha muhim amaliy va nazariy muammolarni hal etilishi samarador metodlardan va ilmiy tadqiqot olib borish uslubiyatlaridan foydalanish katta yutuqlarga erishishga imkoniyat yaratadi. Shuni ham ta’kidlash kerak-ki, O'zbekiston Respublikasining mustaqillik davrida ilmiy - tadqiqot ishlariga, ayniqsa pedagogik samarador metodlarini va pedagogik ilmiy tadqiqot ishlarini ishlab chiqarishga imkoniyatlar yaratilmoqda.[1] Sog'lom bola - avvalo sog'lom va ahil oila mevasidir. Mustaqillikka erishilgan quvonchli damlardan hozirgi kunimizga qadar jismonan sog'lom va ma'nan barkamol avlodni voyaga yetkazish maqsadida amalga oshirilgan ishlar samarasi Vatanga sadoqatli, o'z kuchiga ishongan, bilimdon, aql-zakovatli yoshlarimizning jahon miqyosida erishayotgan yutuqlarida yaqqol ifodasini topmoqda. Shu bois Prezidentimiz har doim bolalarning ham jismonan, ham ma'nan sog'lom o'sishlarihaqida qayg'urib, ularning hech kimdan kam bo'lmasligini ta'kidlaydilar: “Albatta, yoshlarimizning nimalarga qodir ekani, qanday imkoniyatlarga ega ekani, hayotga qanday tayyor bo'layotgani, kerak bo'lsa, qanday bosqichlardan o'tayotganini men yaxshi bilaman. Mana endi turli davlatlarning mutaxassislari bilan, tengdoshlari bilan bahslashishga, bellashuvga tayyor bo'lgan yoshlarimiz dunyoni ko'rayapti”. Ana shunday ezgu maqsadlarga yo'nbaltirilgan barcha sa'yi-harakatlarimiz esa bir bola sog'ligini muhofazalash bilan chambarchasd bog'liqdir. Davlat rahbari inson turmush tarziga e'tibor berar ekan, oddiy inson turmush tarzi tamoyillari anglanganlik va erkinlik negizida asoslangan holdagina natijali bo'lishini nazarda tutgan edi. Jamiyatda sog'lom tur­mush tarzini shakllantirish va yoshlarning o'z imkoniyatlaridan keng foydalanib, ularning kelajakda munosib kasb egalari bo'lib yetishishlari, shu egallagan sohalarining yetuk kadrlari bo'lishlarida qulay muhit yaratish davr talabidir. Sog'lom turmush va tafakkur tarzi, sog'lom tarbiya sistemasini qaror toptirishning pirovard maqsadi sog'lom avlodni shakllantirishdan iborat. Shu bilan birga, mamlakatimizning barcha hududlarida ommaviy sportning inson va oila hayotidagi muhim ahamiyati, uning jismoniy va ma’naviy sog'lomlikning asosi ekanini targ'ibot-tashviqot qilish, hayotga katta umid bilan kirib kelayotgan yoshlarni zararli odatlar- dan asrash, ularga o'z qobiliyat va iste’dodlarini ro'yobga chiqarishlari uchun zarur shart-sharoitlar yaratish, ular orasidan iqtidorli sportchilarni saralab olish hamda maqsadli tayyorlash tizimini takomillashtirish borasida muhim va dolzarb vazifalar turibdi. Jismoniy mashqlar, ayniqsa, sport turlari yoshlarning jismonan barkamol bo'lishi, sog'lom, tetik bo'lib voyaga yetishlarida eng muhim vositalardan biridir. Shu sababli yoshlarning, qolaversa, barcha yoshdagilarning gimnastika, turli sport o'yinlari bilan shug'ullanishni amalga oshirishlari uchun hukumatimiz tomonidan qator choratadbirlar ishlab chiqilmoqda. Qolaversa, aholining ko'pchiligi jismoniy mashqlarni ishlatish yo'llari, ularning salomatlikni yaxshilashdagi tarbiyaviy jihatlarini quyidagilarda ko'rishimiz mumkin: - Jismoniy harakatlarni ongli ravishda boshqarish (harakat malakalarini maqsadga muvofiq ravishda avtomatlashtirish asosida) va hayotiy zaruriy ko'nikma va malaka tafakkurining ijodiy namoyon bo'lish imkoni- yatlarining yuksalishi; Jismoniy tarbiyalanishda, iroda kuchi diapazonining kengayishi (ham uzoq vaqt iloji boricha iroda kuchi sarflash imkoniyatlarining kengayishi, ham shu imkoni yatlarning absolyut darajasi yuksalishi);Shaxsiy yutuqlarga erishishga qaratilgan alohida emotsional kayfiyat, sport formasi kuch-quvvatiga qat‘iy ishonishga asoslanib, eng zo'r jasorat ko'rsatish mumkin bo'lgan davrning paydo bo'lishi.Jismoniy tarbiyalanish pedagogik nuqtai nazardan qaraganda shaxsni ma’lum bir yutuqqa erishishga op­timal tayyor ekani hamma tomonlarining - psixik, jis­moniy, sport - texnik va taktik jihatdan tayyor ekanligining - garmonik birligidan iboratdir. E'tirof etish joizki, jismoniy tarbiyaning ilmiy asoslari haqidagi tushunchalar, ma'lumotlar, dalillar keng tarqalgan bo‘lsada, o‘quvchi-yoshlar hamda talabalar orasida maxsus fan, kurs, ma'ruza sifatida alohida o‘rgatilmayotir. Shu sababdan yoshlar va kattalar, ayniqsa oilalarda bolalarni jismonan tarbiyalash, chiniqtirish bilan bog‘liq bilimlarni berish muhim ahamiyatga ega. Jismoniy tarbiya o‘qituvchilari yoki mutasaddi xodimlar atrof-muhitda sodir bo‘layotgan ijobiy va salbiy voqyealardan jonli misollar keltirish, videotasvirlar orqali ularni namoyish etishlari o‘quvchilarda tibbiy-ilmiy bilimlarni shakllanishiga katta yordam beradi. O‘quvchilarga jismoniy tarbiyaning ilmiy asoslari bilan bog‘liq bilimlarni shakllantirish muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda jismoniy tarbiya fani maktabda muhim ijtimoiy, sog‘lomlashtirish bilan bog‘liq muammolarni hal qilish yo‘llarini ko‘rsatib beradigan va boshqa barcha fanlar bilan chambarchas bog‘langan markaziy fandir. Jismoniy tarbiya fani boshqa fanlarning ilmiy ma'lumotlaridan jadal foydalanilmoqda.[2] Ishning maqsadi: Umumiy o‘rta maktablari o‘quvchilariga jismoniy tarbiyaning ilmiy asoslarini o‘rgatishning yanada takomillashtirish yuzasidan amaliy tavsiyalar berish. Ishning vazifalari: mavzuga mos adabiyotlarni o‘rganish va tahlil qilish; ilg‘or ish tajribalarini o‘rganish;pedagogik kuzatish olib borish;o‘quvchilarda jismoniy tarbiyaning ilmiy asoslarini o‘rgatish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berish va boshqalar. I BOB JISMONIY TARBIYA NAZARIYASI VA RIVOJLANISH DAVRLARI 1.1. Jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi fanining maqsad va vazifalari Jismoniy madaniyat nazariyasi o'quv fan sifatida jis­moniy tarbiya, jismoniy madaniyat va sport bo'yicha mutaxassislarni tayyorlashda hamda maxsus bilim ol- ishda asosiy fan bo'lib hisoblanadi. Pedagogika institut va universitetlarida jismoniy madaniyat fakultetlarin- ing o'quv rejalarida bu fan jismoniy madaniyat nazari­yasi va metodikasi, jismoniy tarbiya va sport haqidagi bilimlarning to'la tizimida o'tish kursini ta’minlaydi.[3] Uning mazmunini jismoniy madaniyat nazariyasin- ing asoslari, jismoniy tarbiya masalalari, jumladan, oily o'quv yurtlarida, akademik litsey va kasb-hunar kolle- jlarda sport mashg'ulotlari, shuningdek, katta va keksa yoshdagi kishilarning jismoniy tarbiyasi kabilar tashkil qiladi. Jismoniy tarbiya ijtimoiy hodisalarga taalluqlidir. [1] “O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi qonuni. 1997 [2] Abdullayev A.A., Sh.X.Xonkeldiyev Jismoniy tarbiya nazariyasi va usuliyati –Toshkent, 2006. 231 b. [3] Abdullayev A.A., Sh.X.Xonkeldiyev Jismoniy tarbiya nazariyasi va usuliyati –Toshkent, 2006. 231 b.