Mundarija: Kirish Bob Tartib va miqdor butun sonlar Son sanoq bo‘yicha tasavvurlarni shakllantirish va ularni hisoblash amallari bilan tanishtirish Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tushunchalarni shakllantirishning zamonaviy texnologiyalari Bob.Bolalarda miqdor va son sanoq haqidagi bilimlarni shakllantirish sanashga o‘rgatish Bolalarning sanoq faoliyati taraqqiyoti Kichik,o’rta va kata guruhda son-sanoq bo‘yicha tasavvurlarini shakllantirish va ularni hisoblash amallari bilan tanishtirish Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati Misollarni raqamlar yozilgan kartochkalar yordamida ifodalab yechishga o‘rgatish. +3 ko‘rinishidagi qo‘shish -3 ko‘rinishidagi ayirish usuli bilan tanishtirish; bunday ko‘rinishda 3 sonining tarkibiy qismidan foydalanish (Masalan: qo‘shishda 5+3; 5+1+2; 5+2+1; ayirishda 8-3; 8-2-1 yoki 8-1-2).Pul qiymatlari va narx-navo haqida dastlabki tushunchalar berish. Masalalar yechish. Plastik kartochka, terminal haqida ilk tushuncha berish. Maktabga tayyorlash guruhida tarbiyachi bolalarda 10 gacha bo‘lgan predmetlarni to‘g‘ri va teskari sanash ko‘nikmasini mustahkamlash, ko‘rsatilgan songa binoan predmetlarni sanab chiqishni mashq qildirish ko‘nikmalarini takomillashtiradi. Bolani har xil yo‘nalishda sanashga, qaysi buyumlar sanalganini, sanash qaysi buyumlardav boshlanganini eslab qolib, hech bir buyumni ikki marta sanamay, bitta ham buyumni o‘tkazib yubormay sanashga o‘rgatiladi.“Tengdan”, “baravardan”, “ko‘p”, “kam” tushunchalarini o‘zlashtirish, shuningdek sanoq ko‘nikmalarini puxta shakllantirish ko‘p miqdordagi rang-barang mashqlardan va ko‘rsatmali qo‘llanmalardan foydalanilgandagina mumkin bo‘ladi. Tarbiyachi buyumlarni har xil kombinatsiyalarda: bir guruhni qator kilib, ikkinchi guruhni doira bo‘yicha, boshqasini esa bir nechta (2—3 qism) guruh qilib joylashtiradi va hokazo. Tarbiyachi bolalarni shundan usullarni izlashga undandiki, ular yordamida buyumlarning joylashishlariga nisbatan qulay va tez hisoblash mumkin bo‘ladi. Bolalarga tovushlarni, harakatlarni sanashga, buyumlar miqdorini sezish bo‘yicha aniqlashga doir topshriqlar berish zarur.Mazkur yosh bosqichida bolalarni tartib sanoq bo‘yicha mashq qildirish davom ettiriladi. Masalan, tarbiyachi 5—8 ta buyum tasvirlangan kartochkani bolalarga ko‘rsatadi. Hamma buyumlar qancha ekanini, u yoki bu buyum sanoq bo‘yicha nechanchi ekanini so‘raydi. (Daftar oldida nechta buyum turibdi? Qaysi buyumlar? Kitob bilan ruchka orasida qaysi buyumlar turibdi? Ruchka sanoq bo‘yicha nechanchi? va hokazo)Maktabga tayyorlash guruhida bolalar sonlarning teskari kelish tartibi bo‘yicha sanashga o‘rgatiladi. Dastlab bunday mashqlar konkret materialda o‘tkaziladi. Bunday mashqlarni uncha katta bo‘lmagan sonlardan boshlash tavsiya etiladi. Masalai, tarbiyachi stoliga 5 ta o‘yinchoq (buyum) qo‘yilgan. Uchinchi bosqich - son tushunchasini takomillashtirish (5,5-6,5 yosh). Ishning ushbu bosqichi quyidagi vazifalarni hal qilishni o'z ichiga oladi: raqamlar o'rtasidagi munosabatni tushunishga o'rgatish (5 dan 6 dan 1 ga kichik, 8 dan 7 dan 1 gacha); turli asoslar bo'yicha hisoblash (masalan, sakkiz kvadratga bo'lingan chiziq berilgan; agar siz bitta kvadratda hisoblasangiz, 8 raqamini olasiz, ikkitasini qilsangiz, 4 raqamini olasiz); qiymat, o'lchov va raqam o'rtasidagi funktsional munosabatni tushunish (bir xil qiymatni turli o'lchovlar bilan o'lchashda turli raqamlar olinadi va aksincha); kattalikni (miqdor, uzunlik, hajm va boshqalar) saqlanish tamoyilini o'zlashtirish. Kelajakda katta yoshdagi maktabgacha yoshdagi bolalar (6,5-7 yosh) raqamlar bilan arifmetik operatsiyalarni (qo'shish va ayirish) bajarishni o'zlashtiradilar. Ularni ongli ravishda o'zlashtirishning eng yaxshi usuli arifmetik masalalarni yechish, keyin esa misollarni yechishdir. Katta maktabgacha yoshdagi matematika ta'lim dasturlari "Geometrik figuralar", "Fazal munosabatlar" bo'limlarini o'z ichiga oladi. Bunday mazmun maktabgacha yoshdagi bolalar uchun matematik ta'limning yaxlit tizimini yaratadi, uning asosida maktab matematikasini o'zlashtirishga tayyorgarlik amalga oshiriladi 5-6 yoshli bolalar bilan ishlashning asosiy vazifalari. 1. Kognitiv faoliyatning asosiy elementlarini shakllantiring: a) bilim, ko'nikma va malakalar zaxirasi; b) asosiy aqliy operatsiyalar (tahlil, sintez, taqqoslash, umumlashtirish, tasniflash); v) tarbiyaviy vazifaning mohiyatini tushunish va uni mustaqil bajarish qobiliyati; d) rejalashtirish, o'z-o'zini nazorat qilish va o'z-o'zini baholash qobiliyati; e) xatti-harakatlarni o'z-o'zini tartibga solish qobiliyati va vazifalarni bajarish uchun iroda; f) nozik vosita ko'nikmalarini va qo'l-ko'zni muvofiqlashtirishni rivojlantirish. 2. 10 dan 20 gacha bo‘lgan raqamlarni matematik belgilar bilan, “ko‘proq”, “kamroq” tushunchalari bilan tanishtiring. 3. Yangi geometrik shakllar bilan tanishtiring, bir shaklni boshqasiga aylantirishni o'rganing (hisoblash tayoqchalarini yig'ish, kesish, qo'yish). 4. Ob'ektlarni 4 qismga bo'lishni o'rganing, qism butundan kichik, butun qismdan katta ekanligini aniqlash. 5. Haftaning kunlari va oylari nomlari bilan tanishtiring. 6. Boshqa shaxsga nisbatan ob'ektlarning joylashishini aniqlashni o'rganing