Aqliy tarbiya (Ақлий тарбия) Reja: Mustaqil fikrlash, ilmiy dunyoqarash va milliy g’oyani shakllantirish tarbiya jarayonining tarkibiy qismlari.O’quvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirishning tarkibiy qismlari.Aqliy tarbiyaning maqsad va vazifalari.Iqtisodiy tarbiya – o’quvchilar ilmiy dunyoqarashini shakllantirishning tarkibiy qismi.O’quvchilarning ekologik tarbiyasi.Insonning borliqni anglash usuli sifatida dunyoqarash tabiat, ijtimoiy jamiyat, tafakkur va shaxs faoliyatining mazmunan rivojlanishini belgilovchi murakkab tizimdir. U insonning atrof-muhitga, jamiyatga, o‘ziga va boshqalarga nisbatan qarashlarini shakllantiradi, uning maqsad va intilishlarini yo‘naltiradi. Dunyoqarash tarkibida turli e’tiqodlar, qadriyatlar, ilmiy va falsafiy qarashlar mujassam bo‘lib, u doimiy rivojlanib, shaxsiy tajriba, bilim va jamiyatdagi o‘zgarishlar asosida boyib boradi. Shu bois, u inson tafakkurining chuqurlashishi va hayotiy pozitsiyasining mustahkamlanishida muhim o‘rin tutadi. … Aqliy tarbiya jarayonida quyidagi vazifalar hal etiladi: Tarbiyalanuvchilarga ilmiy bilimlarni yetkazish va ularning tafakkur doirasini kengaytirish. Ilmiy bilimlarni o‘zlashtirishga nisbatan ongli munosabatni shakllantirish hamda ilmga intilish ruhini tarbiyalash. Olingan bilimlarni amaliyotda qo‘llash ko‘nikma va malakalarini rivojlantirish. Bilimlarni muntazam boyitib borish va uzluksiz o‘rganishga ehtiyoj hissini shakllantirish. Bilimlarni samarali o‘zlashtirishga yordam beruvchi psixologik qobiliyatlarni rivojlantirish, jumladan: nutq, diqqat, xotira, tafakkur va ijodiy xayolni o‘stirish; aniq maqsadga intilish, qiziquvchanlik, kuzatuvchanlik, mustaqil fikrlash, ijodiy tafakkur yuritish kabi shaxsiy fazilatlarni shakllantirish; o‘z fikrini asoslash, mavjud ma’lumotlarni umumlashtirish, guruhlashtirish va mantiqiy xulosalar chiqarish qobiliyatlarini takomillashtirish. Ushbu vazifalar izchil amalga oshirilganda, insonning dunyoqarashi kengayib, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashish qobiliyati yuksaladi. … O‘quvchi dunyoqarashini shakllantirish uchun turli xil samarali shakl, metod va vositalardan foydalanish mumkin. Xususan, ma’naviy-axloqiy, ijtimoiy-g‘oyaviy, iqtisodiy, huquqiy, estetik va ekologik mavzulardagi suhbatlar, bahs-munozaralar, ma’ruzalar o‘quvchilarning intellektual salohiyatini oshirishga xizmat qiladi. Shuningdek, muammoli vaziyatlarni yaratish asosida o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga undovchi amaliy treninglar, debatlar, mustaqil tadqiqot ishlari va ishchanlik o‘yinlari yanada samarali usullar sirasiga kiradi. Bu metodlar o‘quvchilarning nafaqat bilim olish jarayonini jadallashtiradi, balki ularda analitik tafakkur va ijodiy yondashuvni shakllantirishga ham yordam beradi. … Iqtisodiy tarbiya – bu o‘quvchilarga iqtisodiy bilimlarni berish, ularda xo‘jalik yuritish madaniyatini shakllantirish va mustaqil iqtisodiy faoliyat yuritish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan pedagogik jarayondir. Bu jarayon o‘quvchilarning pul mablag‘larini to‘g‘ri boshqarish, oila byudjetini shakllantirish, mavjud moddiy resurslarni tejash va ko‘paytirish, xo‘jalik yuritish tamoyillarini tushunish hamda savdo-sotiq munosabatlarini oqilona tashkil etish bo‘yicha asosiy tushunchalarga ega bo‘lishlarini ta’minlaydi. … Ekologik tarbiya – o‘quvchilarga atrof-muhit haqidagi dastlabki ekologik bilimlarni berish, mavjud bilimlarini kengaytirish va ularni amaliyotda qo‘llash malakalarini shakllantirishga qaratilgan uzluksiz pedagogik jarayon hisoblanadi. Bu jarayon orqali insonda tabiatga nisbatan mas’uliyat hissi ortib boradi, ekologik muammolarga nisbatan ongli munosabat shakllanadi hamda tabiatni muhofaza qilishga yo‘naltirilgan faol harakatlarni amalga oshirishga intilish yuzaga keladi. …