Dunyo aholisi dinamikasi Dunyo aholisi dinamikasi MUNDARIJA: Kirish…………………………………………………………..……………….......3 I bob. Dunyo aholisi dinamikasi 1.1.Aholi tarkibi ………………………………………………….………………...6 1.2.Yer yuzida irqlarning tarqalishi………………………………………………..11 1.3.Mehnat resurslari aholi tarkibi sifatida…………………………….……...…...14 II bob. Demografik tahlil 2.1.Demografik vaziyat va demografik taxlil……………………..………….....…18 2.2.Demografik pragnoz va dunyo demografik rivojlanishining global muammolari …………………………………………..………….….….21 III bob. Aholining hududiy joylashuvi 3.1.Aholi punktlari tuzilishi, funksional turlari va shakllari………………..….….26 3.2.Aholi migratsiyasi ……………………………………………………...….….29 Xulosa………………………………………………………………………….….32 Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar ro’yxati …………………….…………34 KIRISH Kurs ishining dolzarbliligi. Planetamizda inson ajdodlarining paydo bo’lishi davri haqida turlicha qarashlar mavjud. Ko’pchilik antropolog olimlar fikricha sayyoramizda bundan 5-7 million yil avval insonning dastlabki ajdodlari Afrika va Osiyoning tropik va ekvatorial zonalarida yashaganlar. Keyinchalik 2-3 million yil ilgari avstralopetiklardan eng qadimgi insonlar arxatroplar shakllanganlar va ular sharqiy Afrikada istiqomat qilganlar. Bundan 600-700 ming yil muqaddam insonning eng qadimgi ajdodi bo’lgan arxantroplar paleontroplarga, pitekantroplarga va neandertallarga aylanganlar va Janubiy-Sharqiy hamda Janubi-G’arbiy Osiyoga tarqalganlar. Nixoyat bunda taxminan 40-50 ming yil ilgari insonning ongli ajdodi shakllangan. Ongli insonning paydo bo’lishi mezolit davriga to’g’ri keladi. Aholi soni haqidagi dastlabki malumotlar eramizdan oldingi davrga taaluqli bo’lib, bu davrda yer kurrasida bor yo’g’i bir necha yuz ming kishi yashagan xolos. Aniqroq ma’lumotlar bo’yicha esa eramizdan 7 ming yil oldin yer kurrasida 10 millionga yaqin axoli yashagan. Ular har 1000 yilda taxminan 10-20 %dan ko’payib brogan xolos. Aholini bunday sekin ko’payishi aholi o’rtasida o’lim xollarining yuqoriligi bilan izohlanadi. Ushbu davrda aholi o’rtasida o’limning umumiy koifisenti 50 promille va undan yuqori bo’lgan. Aholi ko’proq ochlikdan,kasalliklardan va qabilalararo bo’lib turgan to’qnashuvlardan ko’proq halok bo’lganlar, aholining o’rtacha umr ko’rishi 20 yildan oshmagan. Kurs ishining maqsadi. Har bir davr aholisining ko’payishi va rivojlanishi shu davrning ishlab chiqarish usuli va munosabatlariga, turmush darajasiga, yashash sharoitlariga bevosita bog’liq bo’lgan. Jamiat rivojlanishinig birinchi bosqichida yer yuzi bo’yicha aholining ko’payishi juda sekin brogan. Aholi sonining ko’payib borishida va joylashuvida qabilalar joylashgan maskanlarning tabiiy sharoitlari, suv resurslari, iqlim asosiy omil hisoblangan. Turli tabiiy ofatlardan bazi qabilalar qirilib ketgan. Ayniqsa sovuq iqlimli, qishi uzoq davom etuvchi hududlarda aholi sovuqdan, ocharchilikdan ko’plab halok bo’lgan. Ana shu bois Yevrosiyoning shimoliy qismida aholi juda siyrak joylashgan. Amerika va Avstraliyada ham paleolit davrining oxirida juda kam aholi istiqomat qilgan. Tabiiy sharoiti inson yashashi uchun qulay, suv resurslari mavjud hududlarda, yani, O’rta Yer dengizi atroflarida Shimoliy Afrika, Yevrosiyo materigining janubida esa aholi zichroq joylashgan . Ibtidoiy jamoa davrida ,aholining yashash sharoiti juda og’ir edi. Insonlar g’orlarda istiqomat qilishgan. Tog’ toshlardagi tabiiy g’orlar odamlar uchun yakkayu yagona boshpana vazifasini o’tagan. Eng muhimi qorin to’yg’azish, biron bir joyda tunash bo’lgan. Ular ovchilik va turli xil yovvoyi holdagi mevalar bilan kun ko’rishga, tabiiy ofatlarga qarshi kurasha olmagan. Manbalarda yozilishich, ibtidoiy jamoa davrida aholining o’rtacha umr ko’rishi 20-25 yoshni tashkil etgan, xalos . Ibtidoiy davr odamlari hozirgi davr odamlariga nisbatan 3-3,5 marta kam yashaganlar. Shunday bo’lsa-da, aholi soni sekinlik bilan ko’payib borgan . Insoniyat tarixida sug’orma dehqonchilik rivojlanishi oziq ovqatning ko’payishiga, aholi moddiy turmush sharoitini bir muncha yaxshilanishiga olib keldi.O’rta asrlarda ham dunyo aholisining soni ko’payib bordi. Lekin, aholining ko’payish surati nisbatan sekin bo’lgan Aholi o’rtasida madaniyatning rivojlanishi, qadimiy markazlarning paydo bo’lishiga olib keldi.Ushbu madaniyat markazlari yer kurrasining sug’oriladigan hududlarida shakllandilar. Dunyo hududlarida umumiy aholi soni eramizdan oldingi 5ming yillikda 30 million atrofida bo’lgan. Ana shu davrda yer yuzida aholi joylashuvining hozirgi areallari paydo bo’lgan.