Maqola yozish tartibi! Yozishdan oldin siz ilmiy maqolani va uning nima ekanligini yozishni tushunishingiz kerak. Ilmiy maqola ma'lum bir kichik mavzu bo'yicha kichik tadqiqot. Uchta ilmiy maqolalar mavjud: Ampirik - bu o'z tajribasi asosida qurilgan maqola.Ilmiy-nazariy - bu tadqiqotning aniq natijalarini tasvirlaydigan maqolalar.Ko'rib chiqish - bu tor doirada muayyan sohadagi yutuqlarni tahlil qiluvchi maqolalar.Ilmiy maqola qanday yoziladi? Ilmiy maqola, har qanday boshqa kabi, muayyan tuzilishga ega bo'lishi kerak. Ilmiy uchun, tuzilishning asosiy qoidalari tanlanadi: Sarlavhamavhum - qisqa ta'rif;kalit so'zlar;kirish;adabiyotlarni o'rganish;asosiy qismi - metodologiya va natijalarni o'z ichiga olishi kerak;xulosalar;adabiyotlar ro'yxati.Agar ilmiy jurnalda maqolani qanday yozish haqida gapiradigan bo'lsak, unda uning strukturasiga bo'lgan talablar umumiy qabul qilingan va yuqorida bayon qilinganidan farq qilmaydi, ammo har bir narsani batafsilroq ko'rib chiqamiz. Maqola sarlavhasi Sarlavha yoki sarlavha butun tananing matnining tarkibiy qismidir. Bu yorqin va esda qolarli bo'lishi kerak. Sarlavha uzunligi 12 so'zdan oshmasligi kerak. Maqola sarlavhasi mazmunli va mazmunli bo'lishi kerak. Xulosa Xulosa ilmiy maqolaning qisqacha ta'rifi. Odatda, barcha maqola tugaganida asosiy matnning yuqorisida yozilgan. Tavsiya etilgan tezislar rus va ingliz tillarida 250 dan ortiq so'zni tashkil qiladi. Kalit so'zlar Kalit so'zlar o'qiydiganlar uchun qo'llanma bo'lib xizmat qiladi va Internetdan maqola topish uchun ham ishlatiladi. Ular maqolaning mavzusi va maqsadini aks ettirishi kerak. Kirish O'quvchilarning kontseptsiyasini ilmiy maqolada muhokama qilinadigan narsalarni berish uchun kirish kerak. Bu erda sizning ishingizning amaliy va nazariy ahamiyatini kashf qilishingiz kerak. Shuningdek, iltimos, ishning dolzarbligini va yangilanishini ko'rsating. Adabiyotni o'rganish Adabiyotni o'rganish ilmiy maqola uchun nazariy asos bo'lib xizmat qiladi. Maqsad ushbu mavzudagi mavjud ishlarni baholashdan iborat. Asosiy qism Bu yerda kirishdan ko'ra batafsilroq tavsiflangan bo'lishi kerak. Asosiy qismda tadqiqotning natijalari bayon etilishi va natijadan xulosa chiqarish mumkin bo'ladi. Natijalar Tadqiqotlar natijalari bo'yicha xulosalar chiqarish kerak. Bu erda ishning asosiy qismida asosiy fikrlarni kiritishingiz kerak. Bundan tashqari, oxirgi qismda sizning maqolangizda tegishli masalalarni ishlab chiqish uchun urinishlar kiritilishi kerak. Esse qanday yoziladi? O‘qituvchi va o‘quvchilardan talab qilinadigan esselar adabiyotdagi essedan farq qiladi. Biroq ularning umumiy jihatlari ham bor. Har ikkisida ham muallifning fikri, munosabati, qarashlari, taassurotlari yetakchi xususiyatdir. Xo‘sh, u biz o‘rgangan inshodan nimasi bilan farq qiladi? Inshoda so‘z boyligi, badiiy til vositalaridan keng foydalanish muhim sanaladi. Ta’lim esselarida esa ko‘pincha biror muammoli mavzuga munosabat bildirish, unga yechimlar taklif qilish so‘raladi. Bunda o‘quvchi fakt va ma’lumotlardan, iqtiboslardan ham o‘rinli foydalanishi, hayotiy misollar keltirishi zarur. Esse inshoga nisbatan hajman kichik. Unga reja tuzish ham talab etilmaydi. Inshodan o‘quvchining fikrini yozma shaklda va badiiy tarzda ifodalash qobiliyatini oshirish ko‘zda tutilsa, esse fikrlash, fikrni dalillash va munosabatni bayon eta olishni shakllantirishga xizmat qiladi. Essening turiga qarab unga sarflanadigan vaqt ham turlicha bo‘ladi. Essening mulohazali, tavsiflovchi, umumlashtiruvchi, dalilli kabi turlari bor. Masalan, mulohazali yoki tavsiflovchi esseda vaqtni asosan yozishga sarflasangiz, dalilli esseda fakt va ma’lumotlarni izlash, qayta ishlashga ham yetarlicha vaqt ajratishingiz kerak. O‘quvchi, talaba, ishga kiruvchi nomzod, o‘qituvchi yoki boshqa mutaxassislarga mo‘ljallanganiga qarab essening hajmi farq qiladi. Maktab o‘quvchilari odatda 200–300 so‘zli esse yozadi. Har qanday esseni yozish uchun ma’lum bir bilim, ko‘nikma va hayotiy tajribaga ega bo‘lish zarur. Aks holda, yozganlaringiz bo‘sh chiqadi. Esse yozish jarayoni ko‘pincha quyidagicha kechadi: muammo yoki mavzuni aniqlash – mavzu haqida fikrlash – rejalashtirish – yozish – tekshirish – tuzatishlar va to‘ldirishlar kiritish. Mavzuni qanday yoritishingizga qarab reja tuzasiz. Mavzuning mohiyati nimada, uni nimalar orqali ochib berish va asoslantirish mumkin, qanaqa dalillar va faktlardan foydalaniladi, oxirida qanday xulosaga kelinadi? Rejani o‘zingiz uchun belgilab olasiz, u inshodagi kabi matn boshida keltirilmaydi. Lekin nima deyishingiz, nimalarga urg‘u qaratishingiz, xulosangiz oldindan aniq bo‘lishi kerak. Esse boshqa ijodiy ishlar kabi kirish, asosiy qism va xulosadan iborat bo‘ladi. Kirish qismida essening mavzusi, u haqida tushuncha berib o‘tiladi. Uni ortiqcha cho‘zib yubormaslik kerak. U umumiy matnning 10–20 foizini tashkil etadi. Kirish o‘quvchini qiziqtira olishiga e’tibor qarating. Chunki matnni to‘liq o‘qish yo o‘qimaslik qarori ko‘pincha kirishdayoq hal bo‘ladi. Birinchi jumla ohanraboday bo‘lishiga erishish juda muhim. U e’tibor tortuvchi savol, qiziqarli fakt yoki mavzuning dolzarbligini aniq-ravshan ko‘rsatadigan fikr bo‘lishi mumkin. O‘quvchi mavzuni tushunishi, sizning dalil va fikrlaringiz nimaga qaratilganini anglashi uchun qisqacha ma’lumot berishingiz, atamalarni izohlashingiz mumkin. Biroq bunga ko‘p kirishib ketmang. Ular haqida asosiy qismda batafsilroq yozish imkoningiz bor. Keyin tezis, ya’ni asosiy g‘oya, nuqtayi nazar keltiriladi va unga ta’rif beriladi. Tezis – siz ilgari suradigan qarash yoki argument. Yozganlaringiz unga yo‘naltiruvchi bo‘ladi. Zarur bo‘lsa, mavzuga doir turli qarashlarni, jumladan, bir-biriga zid qarashlarni ham sanab o‘tish mumkin. Hajm masalasiga e’tibor bering. Tezis uzog‘i ikki-uch jumla bo‘lsin. Maqsad – o‘quvchining diqqatini mavzuga qaratish va sizning mavzu bo‘yicha pozitsiyangizni bildirib qo‘yish. Asosiy qismda tezisni qo‘llab-quvvatlaydigan, siz ilgari surayotgan g‘oya yoki fikrni dalillaydigan fakt va ma’lumotlarni keltirasiz, tahlil qilasiz. Uning hajmi essening turi, mavzuning ko‘lamiga bog‘liq. Odatda asosiy qism essening 60–70 foizini tashkil etadi. Masalan, o‘quvchilar yozadigan 300 so‘zli essening 180–210 so‘zi asosiy qismga ajratilishi mumkin. Xulosa – essening yakunlovchi qismi. U odatda butun matnning 10–15 foizini tashkil etadi. Xulosada tezisga, ya’ni bosh g‘oyaga qaytiladi. Asosiy fikrlar o‘zaro bog‘lanib, sizning fikr va qarashlaringiz, dalillaringiz nima uchun ahamiyatli ekani ta’kidlanadi. Uni o‘quvchida chuqur taassurot qoldiradigan fikr, ta’sirli gap bilan tugatish zarur. Esse yozishdan oldin mavzuni kengroq o‘rganing. Tushunmagan narsalaringizga aniqlik kiriting. Detallar, atamalar, fakt va raqamlarni tekshiring. Muammoning mohiyatini qisqacha bayon qiling, fakt va dalillar keltiring. Olimlar, mutafakkirlar va soha mutaxassislarining fikrlaridan iqtiboslar qo‘shish mumkin. Iqtiboslarning aniqligiga diqqat qarating. Ortiqcha kirish so‘zlar, yuk tashimaydigan ifodalardan voz keching. Bunday ifodalar har qanday matnda, jumladan, esseda ham foydasiz. Masalan, “shuningdek”, “shu bilan birga”, “shuni alohida ta’kidlash lozimki”, “aytib o‘tish joizki”, “hammamizga ma’lumki”, “olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlar natijasida”, “keng ko‘lamli ishlar olib borilmoqda” kabi so‘z va iboralar aksariyat o‘rinlarda hech qanday foydali ish bajarmaydi. Sodda va qo‘shma gaplardan aralash foydalaning. Jumlalar bo‘ldi-bo‘ldi, qildi-qildi, edi-edi kabi bir xil shakldagi fe’llar bilan tugayvermasin. Orada ot-kesimli gaplar ishlating. So‘z takroridan qoching. Uslub va individuallik masalasi ham muhim. Samimiy va ochiq fikrli bo‘ling. O‘quvchi siz bilan birga fikrlasin, sizni o‘ziga yaqin ko‘rsin. Yasama ifodalar, kitobiylik, o‘zingizni bilimdon ko‘rsatishga urinish esseni zerikarli va o‘qishga yaroqsiz qilib qo‘yadi. Shunchaki matn yasashga urinmang. Aytadigan aniq gapingiz bo‘lmasa, so‘z bo‘tqasi hosil bo‘lib qolishi ehtimoli katta. Misollaringiz ham aniq bo‘lsin. Umumiy, taxminiy gaplar fikrga kuch bermaydi. Yozgan essengizni ovoz chiqarib o‘qib ko‘ring. Shunda uning kamchiliklarini, ifodadagi g‘alizliklarini aniqlash osonlashadi. Imkoni bo‘lsa, bir muddatdan so‘ng esseni qayta ko‘rib chiqing. Agar esseni imtihonda birdaniga yozmayotgan bo‘lsangiz, ikki-uch kundan so‘ng uni “tozargan” miya, yangilangan qarash bilan o‘qing. Oldin ko‘rmagan xato va nuqsonlarni albatta topasiz. Agar essening hajmi katta bo‘lsa, uni qismlarga bo‘ling va ichki sarlavhalar qo‘ying. Yaxlit, katta bir materialni o‘qigandan ko‘ra kichik qismlardan tashkil topgan materialni o‘qish-tushunish osonroq. O‘quvchi ichki sarlavhalarga ko‘z yugurtirgandayoq essening yo‘nalishi, mazmun-mohiyati haqida dastlabki xulosaga keladi. Agar uni shu bosqichda qiziqtira olsangiz, material katta bo‘lsa ham, o‘qib chiqadi. Xatboshilarga bo‘lish orqali matnga havo bering. Har bir abzasda biror asosiy fikr yoki qarash ifodalanishi zarur. Qisqa, lo‘nda va aniq yozishga intiling. Tezis yozish tartibi! Tezisda maqoladagi Annotatsiya, Kalit so`z bo`lmaydi va 1-4 betgacha bo`ladi.