KURS ISHI MAVZU: Maktabgacha yoshda aqliy tarbiya masalalari Mundarija: KIRISH………………………………………………………………….................3 I.BOB. MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA AQLIY TARBIYA BERISHNING NAZARIY ASOSLARI…………………………….....................6 1.1. Aqliy tarbiya haqida umumiy tushuncha……………………………………….6 1.2.Maktabgacha yoshdagi bolalarning aqliy rivojlanishi…………………………11 1.3.Maktabgachayoshidagi bolalarga ta'lim berishning о ’ziga hosligi II.BOB. MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA AQLIY TARBIYA BERISHNING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI…………………………….19 2.1. Maktabgacha yoshidagi bolalarga ta'lim berishning о’ziga hosligi……...........19 2.2. Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarni maktabga tayyorlashda aqliy tarbiyaning roli……………………………………………………………….........29 2.3.Maktabgacha yoshdagi bolalarning Аqliy faoliyatni rivojlantirish..................31 III.BOB.AQLIY TARBIYA VA TA’LIMNING MAZMUNI, USLUBLARI..33 3.1. Aqliy tarbiya va ta’limnyng mohiyati.............................................................33 3.2. Bolalarni barkamol inson qilib tarbiyalashda tayanch dasturining ahamiyati..34 3.3. «Uchinchi mingyillikning bolasi» tayanch dasturi-da maktab va bog‘chada amalga oshiriladigan ishlarning izchilligi hamda tizimliligi...................................35 XULOSA…………………………………………………………………………37 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI……………………….....40 KIRISH Mavzuning dolzarbligi: Respublikamiz Mustaqillikka erishgach barcha sohalarda tub o‘zgarishlar yuz berdi va bu o‘zgarishlar hanuz davom etmoqda. Bu o‘zgarish ta’lim tazimini ham chetlab o‘tmadi, ayniqsa so‘ngi yillarda maktabgacha ta’lim sohasida juda katta va samarali o‘zgarishlar yuz berdi. Mamlakatimizda ta’lim sohasi allaqachon davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan. Shu bois ta’lim tizimining ilk bo‘g‘iniga oid muammolar umumdavlat miqyosida ko‘rib chiqilib, batafsil taftish etilmoqda. Zero “Ta’lim to‘g‘risidagi qonun”da ko‘rsatilganidek: “maktabgacha ta’lim bola shaxsini sog‘lom va yetuk maktabda o‘qishga tayyorlangan tarzda shakllantirish maqsadini ko‘zlaydi”. Shuningdek, maktabgacha ta’lim bolalarnieng avvalo aqlan, jismoniy rivojlanish, nutq va tafakkurini shakllantirish kabi muhim vazifalarni bajarishni nazarda tutadi. Zero aqliy tarbiya maktabgacha ta’limda eng muhim va asosiy bo‘g‘in sanaladi. Bola qanchalik aqliy rivojlanish yuqori darajada bo‘lsa, shunchalik atrof-olamdagi qonuniyatlarni tub ma’nosini anglab yetishi oson bo‘ladi. Bola bor bilim, malaka, ko‘nikmani kattalan nutqidan oladi va ularga taqlid asosida nutqi shakillanadi. Bu esa biz ya’ni bolalarni atrofini o‘rab turgan barcha yaqinlariga chuqur mas’uliyat yuklaydi. Yuqoridagilardan ko‘rinib, bilinib turibdiki mavzu nihoyatda dolzarb unga yechim izlash esa bolalar kelajagi va ularni rivojlanishida muhim omil bo‘lib hizmat qiladi. [1] Maqsad tarbiyaning umumiy ijtimoiy maqsadni ijobiy hal etishga yo’naltiriladi hamda aniq vazifalar tizimi sifatida namoyon bo’ladi. Demak, tarbiya maqsadi tarbiya jarayonini tashkil etish asosida hal etiladigan vazifalar tizimidir. Tarbiya maqsadlari mohiyati va ko’lamiga ko’ra umumiy va aniq vazifalar sifatida guruhlanadi. Bolalarga dastlab asosan tarbiya berilishi juda muhim . Shu jihatdan tarbiya maqsadi qanday shakllanadi? Uning shakllanishida ko’plab ob’ektiv sabablar etakchi rol o’ynaydi. Organizmning fiziologik yetilish qonuniyatlari, insonning ruhiy rivojlanishi, falsafiy va pedagogik fikrlar yutug’i, ijtimoiy madaniyat darajasi maqsadga umumiy yo’nalish beradi. Biroq asosiy omil doimo davlat mafkura va siyosati bo’lib qolaveradi. Hozirgi paytda O’zbekiston Respublikasi rahbariyati yoshlar orasidan eng iqtidorli, salohiyatlilarini tanlab, saralab olib, ularni ilmiy, madaniy-ma’naviy jihatdan kamolotga erishishlari, zamonaviy fan-texnika asoslarini puxta o’zlashtirib olishlari uchun g’amxo’rlik qilmoqda. O’zbekiston Respublikasining istiqboli nazarda tutilib, ko’pgina yoshlarning Turkiya, Xitoy, Yaponiya, AqSh, Germaniya kabi rivojlangan xorijiy mamlakatlarga tahsil olish uchun yuborilayotganliklari fikrimizning yorqin dalilidir. Jamiyat ma’naviyati va shaxs kamolotida muhim o’rin tutuvchi ma’naviy va axlohiy poklik, iymon, insof, diyonat, or-nomus, mehr-oqibat, keksalarga hurmat singari insoniy fazilatlar o’z-o’zidan shakllanmaydi. Barchasining asosida yosh avlodga oila, maktabgacha ta’lim muassasasalari, umumiy o’rta, o’rta maxsus, kasb-hunar hamda oliy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan ta’lim-tarbiya mazmuni, g’oyaviy yo’nalishi va samarasi yotadi. O’sib kelayotgan yosh avlodning zamon talablariga mos, barkamol inson bo’lib shakllanishlari uchun ijtimoiy tarbiyaning muhim tarkibiy qismlari – aqliy, ma’naviy-axloqiy, jismoniy, mehnat, estetik, huquqiy, ekologik, iqtisodiy tarbiyani tashkil etishga nisbatan yangicha nuqtai nazardan yondashish, ularning samarali yo’llarini ishlab chiqish alohida dolzarblik kasb etadi. Bu esa tarbiyadagi eng muhim vazifalardir. Maktabgacha yoshdagi bolalarga aqliy tarbiyani berish – shaxsga tabiat va jamiyat taraqqiyoti to’g’risidagi bilim asoslarini berish, uning aqliy (bilish) qobiliyati, tafakkurini shakllantirishga yo’naltirilgan pedagogik faoliyat jarayoni bo’lib, shaxs tomonidan tabiat, jamiyat, shuningdek, inson tafakkuri haqidagi bilimlarni o’zlashtirish, unda ilmiy dunyoqarashni shakllantiradi. Aqliy tarbiya yuksak ma’naviy va axloqiy sifatlarga ega shaxsni tarbiyalashda etakchi o’rin tutadi. Ishning o‘rganilganlik darajasi: Ushbu mavzuni atroflicha yurtimizdagi bir guruh pedagoglar tomonidan o‘rganilgani bizga ma’lum. Ushbu sohani rivojlantirishda V.S.Muxina, O.I.Soloveve, L.B.Federenka, R.M.Qodirova, G.X.Jumayeva, O‘.Go‘zlboyeva, F.R.Qodirova va boshqalar ilmiy tadqiqot olib borishgan. Kurs ishining maqsadi: Maktabgacha yoshdagi bolalarga aqliy tarbiya berish haqidagi fikr-mulohazalarini o‘rganish va uni amaliyotda qo‘llash. Kurs ishining vazifalari: Aqliy tarbiya haqida umumiy tushuncha olish va tahlil qilish. Maktabgacha yoshdagi bolalarning aqliy rivojlanishini tahlil qilish va umumlashtirish.[2] Maktabgacha yoshidagi bolalarga ta'lim berishning о’ziga hos jihatlarini o’rganish. Kusr ishining obyekti. Kurs ishining obyekti maktabgacha yoshdagi bolalarga aqliy tarbiya berish jarayoni. Kusr ishining predmeti. Kurs ishining ishining predmeti maktabgacha yoshdagi bolalarga aqliy tarbiya berish usullari. Kurs ishi materiallarining ilmiy va amaliy ahamiyati. Kurs ishida asoslangan tavsiyalar, ilmiy qarashlar Maktabgacha yoshdagi bolalarga aqliy tarbiya berishda foydalanish mumkin. Kurs ishining tuzilishi: Kirish, 2 bob, 4 paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat. [1]Mirziyoyev SH.M. “Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz” mavzusidagi O’zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanali marosimiga bag’ishlangan Oliy Majlis palatalarining qo’shma majlisidagi nutqi. – T.: “O’zbekiston”, 2016.. [2] Mirziyoyevning SH.M. “2017-2021-yillarda maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori. T.:-2016y. 29-dekabr.