Dastlabki psixologik o‘lchov nazariyalari. O‘lchov shkalalarining turlari. Psixologik o‘lchovlarining turlari. Psixologiyada sinaluvchi xulq-atvorining tahlili va tushunilishi katta ahamiyatga ega. Tushunish jarayoni qaysidir ma`noda o`lchash jarayoniga qarama- qarshidir. O`lchashda tadqiqot natijalarini ob`yektlashtirishga harakat qilamiz, tushunishda esa aksincha, sinaluvchining xulq - atvorini xususiy ma`naviy o`lchamlarida qayta ishlanadi. Barcha psixologik empirik metodlarni ikki o`lchamli kenglikda joylashtirish qulay, ularning o`qlari psixologik tadqiqotning ikkita maxsus belgilarini bildiradi. Birinchisi – sinaluvchi va tadqiqotchi o`rtasidagi o`zaro munosabatlarning borligi yoki yo`qligi yoki bu munosabatlarning jadalligidir. U klinik eksperimentda eng katta va o`zini-o`zi kuzatishda eng kam hisoblanadi. Ikkinchisi muolajalarning ob`yektlashuvi va sub`yektlashuvidir. Bunda eng chetki variant sifatida test olish va boshqa odamning xulq-atvorini uning xatti- harakatini ―sezish, empatiya nazarda tutiladi. Tadqiqotchi ikkinchi holatda hech qanday narsa ishlatmaydi deb aytish mumkin emas: ular bor, lekin ―ichki – tadqiqotchining shaxsiy malakasi, individual xususiyatlari, sharhlash usullari va boshqalar. Tadqiqotchi o`lchamda ishlatadigan ashyolarni boshqacha ham atash mumkin. Birinchisi koordinata o`qini tashkil qilib, ―ikkita sub`yekt – bir sub`yekt yoki ―tashqi dialog, yoki– ―ichki dialog. Ikkinchisi ―tashqi ashyolar – ―ichki ashyolar, yoki ―o`lchash sharhlari o`qini keltirib chiqaradi. Bu o`qlar bilan tashkil qilingan kvadratlarda asosiy psixologik empirik metodlarni joylashtirsa bo`ladi.