Tafakkur muhitdagi voqelikni nutq yordamida bavosita umumlashgan holda aksettiruvchi psixik jarayon hamda ijtimoiy sababiy bog’lanishlarni analiz qilish gayo’naltirilgan aqliy faoliyat. Analiz narsa va hodisalarni fikran qismlar bilan bog’lash. Sintez narsa va hodisalarni analizda bo’lingan, ajratilgan ayrim qismlarini fikran va amaliy ravishda birlashtirib, butun holiga keltiradi. Taqqoslash narsalar va hodisalarni bir-biriga solishtirish, ular orasidagi o’xshashlik va farqlarni topish. Umumlashtirish narsalarni.