Madaniyatshunoslik tarixida madaniyatning mohiyatini bilishga turlicha metodologik nuqtai nazardan yondashib kelingan. Madaniyatga materialistik yondashuv har bir ijtimoiy iqtisodiy formattsiya, ishlab chiqarish usuli o‘ziga xos madaniyat yaratadi degan g‘oyaga asoslanib, manaviy madaniyatga nisbatan moddiy madaniyatni ustun qo‘yadi. Har bir milliy madaniyatning betakrorligi bilan bog‘lanar ekan. Madaniyat va sivilizatsiya mohiyatini bilishda ularni bir-biri bilan taqqoslash, har birining mustaqilligi va o‘ziga xos xususiyatlarini ajratish muhim metodologik ahamiyatga molikdir.