Tarixda har bir davlat ma’lum davrda rivojlanib, kuchayadi, keyinchalik esa turli ichki va tashqi omillar ta’sirida zaiflashadi yoki inqirozga uchraydi. Davlatlarning taqdiri ko‘pincha iqtisodiy barqarorlik, savdo yo‘llari, siyosiy boshqaruv, harbiy qudrat hamda jamiyatdagi birlik darajasiga bog‘liq bo‘ladi. Shu sababli turli davlatlar tajribasini taqqoslash tarixiy jarayonlarni chuqurroq anglash imkonini beradi