O'rta asr shaharlarining paydo bo'lishi, savdo-sotiq va hunarmandchilik markazlariga aylanishi, ma'muriy-siyosiy markazlarga aylanishi, shaharlarning o'zini-o'zi boshqarish shakllarining paydo bo'lishi, savdo yo'llaridagi shaharlarda iqtisodiy faoliyat. Shahar aholisining katta qismi dehqonchilik bilan shug‘ ullanishda davom etgan. Qal’a devori atrofida ekinzorlar, bog‘lar, poliz hamda qo‘y, qoramol, otlar o‘tlab yurgan yaylovlar joylashgan. XII-XIII asrlarda Yevropa shaharlarida aholining soni 3-5 mingdan ziyod bo‘lmagan. XIV-XV asrlarda ham 20-30 ming kishi yashagan shaharlar yirik shaharlardan hisoblangan. Eng yirik shaharlar: Parij, Konstantinopol, Milan, Florensiya, Kordova, Seviliya'da 80–100 ming aholi yashagan. XI asrdan oldin ham Yevropada shaharlar bor edi. Shaharlarning ko'pchiligi Rim davridan o'rta asrga mеros bo'lib qolgan. Italiyada, Fransiyada, Angliyada, G’arbiy va Janubiy Gеrmaniyada, shuningdеq Ispaniyada bunday shaharlar oz emas edi, chunonchi: Italiyada — Rim, Florеnsiya, Milan, Nеapol, Fransiyada — Parij, Lion, Marsеl, Bordo, Angliyada — London, Vinchеstеr va Yorq Gеrmaniyada — Aaxеn, Trir, Maynts, Augsburg, Rеgеnsburg, Ispaniyada — Barsеlona va Saragosa va hokazo. Biroq bu shaharlar ilk o'rta asr davrida sanoat ishlab chiqarishi va savdo-sotiq markazlari bo'lmagan.